การรักษาโดยการฉายแสง คือ การใช้เครื่องมือพิเศษที่สามารถปล่อยรังสีที่มีพลังงานสูง เพื่อไปหยุดยั้งการเจริญเติบโต และการแบ่งตัวของเซลมะเร็ง รังสีนี้จะไปทำลายั้งเซลมะเร็ง และเซลปกติที่มีการแบ่งตัวอย่างรวดเร็ว แต่เนื่องจากเซลมะเณ้งเป็นเซลที่มีการแบ่งตัวเร็วมาก ดังนั้นจึงจะถูกทำลายไปได้มากกว่า และนอกจากนั้นเซลปกติมีคุณสมบัติที่จะสร้างเซลใหม่ขึ้นมาทดแทนเซลที่ถูกทำลายไปแล้วได้ จึงทำให้เนื้อเยื่อและอวัยต่างๆ ยังคงรูปร่างและทำงานได้ตากปกติ ผิดกับเซลมะเร็งที่ไม่สามารถจะสร้างเซลใหม่ขึ้นมาทดแทนได้ แต่ที่ก้อนมะเร็งอาจโตต่อไปได้ก็เนื่องจากเซลมะเร็งบางส่วนที่ไม่ถูกทำลาย สามารถแบ่งตัวได้อย่างรวดเร็ว
สำหรับในการรักษามะเร็งเต้านมเรามักจะใช่ร่วมกับการผ่าตัด เช่น ฉายแสงรักษาภายหลังที่ได้ผ่าตัดเต้านมออกไปแล้ว ในรายที่มะเร็งแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองที่รักแร้แล้ว หรือในรายที่ก้อนมะเร็งอยู่ทางส่วนครึ่งในของเต้านม หรือบริเวณใต้หัวนม ในบางครั้งอาจจะใช้รักษาด้วยการฉายแสงก่อนการผ่าตัด ในรายที่ก้อนมะเร็งใหญ่มากเพื่อให้ก้อนยุบลงเสียก่อนแล้ว จึงค่อยตัดก้อนออกภายหลัง หรือในรายที่ก้อนมะเร็งแตกออกเป็นแผลมีการติดเชื้อ หรือมีเลือดออก ซึ่งไม่เหมาะสมที่จะรักษาโดยการผ่าตัด การฉายแสงก็จะทำให้ก้อนยุบลง และลดอาการดังกล่าวได้มาก และฉายแสงจะมีประโยชน์มากในรายที่มะเร็งได้มีการแพร่กระจายไปยังอวัยวะส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ซึ่งบางครั้งไม่สามารถผ่าตัดออกได้ เช่น ที่สมอง, กระดูก, ปอด, ตับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้ามะเร็งแพร่กระจายไปที่กระดูก ซึ่งจะทำให้เกิดอาการปวดได้อย่างมาก การฉายแสงจะลดอาการปวดได้อย่างรวดเร็ว ทำให้ผู้ป่วยไม่ต้องทรมานจากอาการปวด และสามารถที่จะปฏิบัติภารกิจประจำวันด้วยตนเองได้
โดยทั่วๆ ไปแล้ว การรักษาจะใช้เวลาประมาณ 4-6 สัปดาห์ สัปดาห์ละ 5 วัน ตั้งแต่จันทร์ถึงศุกร์ หยุดเสาร์และอาทิตย์ เพื่อให้ร่างกายและผิวหนังได้มีเวลาพักผ่อน และซ่อมแซมเนื้อเยื่อส่วนที่ถูกทำลายไป เมื่อเริ่มรักษาแล้วก็ควรจะมารับการรักษาโดยต่อเนื่องจนครบกำหนด มิฉะนั้นจะได้จำนวนรังสีน้อยกว่าที่ควรก็จะทำลายเซลมะเร็งไม่ได้ผลดีเท่าที่ควร การฉายแสงในแต่ละวันนั้นจะกินเวลาเพียงไม่กี่นาที และในระหว่างนั้นท่านก็จะไม่รู้สึกอะไรเลย การที่ต้องใช้เวลาฉายแสงนานก็เพราะว่าจำนวนรังสีจะต้องมากพอสมควร จึงจะไปทำลายเซลมะเร็งได้ แต่การฉายครั้งละจำนวนมาก ๆ ร่างกายของผู้ป่วยก็จะทนไม่ไหว ดังนั้นจึงต้องแบ่งออกเป็นวันละน้อย ๆ แต่ฉายติดต่อกันหลาย ๆ วัน เพื่อที่ร่ายกายจะได้ทนได้ และจำนวนรังสีก็ต้องมากพอจึงจะไปทำลายเซลมะเร็งได้
เนื่องจากรังสีนั้นจะไปมีผลต่อเนื้อเยื่อปกติที่เป็นทางผ่านของรังสี จึงอาจจะทำให้เกิดอาการแทรกซ้อนข้างเคียงได้ ซึ่งในผู้ป่วยบางรายก็อาจจะเกิดน้อยมากจนแทบไม่มีอาการผิดปกติเลย หรือในบางรายอาจจะมีอาการอย่างรุนแรงก็ได้ ขึ้นอยู่กับความต้านทานของแต่ละบุคคล และส่วนมากก็มักจะเป็นเพียงชั่วคราว แต่บางครั้งอาจจะมีผลต่อเนื่องหลังจากที่การรักษาสิ้นสุดลงไปแล้วก็ได้ ดังนั้นถ้ามีอาการผิดปกติเกิดขึ้น จึงควรที่จะรีบบอกให้พยาบาลหรือแพทย์ผู้ให้การรักษาทราบทันที
สำหรับการฉายแสงรักษามะเร็งเต้านมนั้น ก็มักจะเป็นการฉายเพียงตื้น ๆ รังสีไม่ลงไปถึงอวัยวะสำคัญๆ ที่อยู่ลึกลงไป ดังนั้นจึงไม่ค่อยพบอาการแทรกซ้อนข้างเคียงที่รุนแรงเหมือนกับการฉายแสงรักษามะเร็งชนิดอื่นๆ ที่อยู่ในอวัยวะที่ลึกลงไป เช่นกล่องเสียง, หลอดอาหาร เป็นต้น ท่านอาจจะรู้สึกเหนื่อยและเพลียในระหว่างที่กำลังฉายแสงอยู่ (ซึ่งผู้ป่วยส่วนใหญ่จะรู้สึกเช่นนั้น) ร่างกายของท่านต้องการพลังงานมากขึ้นเพื่อที่จะต่อสู้กับเซลมะเร็งและเพื่อใช้ในการซ่อมแซม และเสริมสร้างเนื้อเยื่อปกติที่ถูกทำลายไปจากการฉายแสง ดังนั้นท่านจึงควรจะพักผ่อนให้มากที่สุด และวางแผนการออกกำลังกายแต่พอสมควร ท่านอาจหางานอดิเรกที่เบา ๆ ทำเพื่อเป็นการฆ่าเวลา และจะได้ไม่ต้องออกแรงมากนั้น แต่ถ้าท่านมีความรู้สึกอ่อนเพลียตั้งแต่ตอนตื่นนอนเช้า หรือนอนไม่ค่อนหลับตลอดทั้งคืน กรุณาแจ้งให้แพทย์หรือพยาบาลทราบทันที ท่านอย่าไปซื้อยานอนหลับมารับประทานเองอาจจะมีอันตรายได้
ในบางครั้งท่านอาจจะไม่รู้สึกหิวเลย แต่ก็มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ท่านจะต้องรับประทานอาหารให้ถูกต้องและเหมาะสม เพราะว่าในระหว่างที่กำลังฉายแสงนั้น ร่างกายของท่านต้องการอาหารอย่างมาก เพื่อที่จะนำไปใช้ซ่อมแซม และเสริมสร้างเนื้อเยื่อที่ถูกทำลาย และเพื่อเพิ่มความแข็งแรงให้กับร่างกาย ท่านควรจะต้องระวังรักษาน้ำหนักของท่าน ถึงแม้ในท่านที่มีน้ำหนักมากก็ไม่ควรที่จะให้น้ำหนักลดในระหว่างการฉายแสง
การรักษาโดยการฉายแสง
ข้อแนะนำสำหรับผู้ที่รักษาโดยการฉายแสง
วิวัฒนาการด้านการฉายแสงในปัจจุบัน
